در این نوشتار، وامواژهها به دو دستۀ «خوشخیم» (هماهنگ با ساختار زبان و بیخوشۀ واژگانی) و «بدخیم» (زورآورده، همراه با خوشۀ واژگانی و جانشینِ واژههای ناب) بخشبندی شدهاند. نویسنده بر این باور است که میتوان وامواژههای خوشخیم را روادارانه پذیرفت؛ با همه این، برای پاسداری از پویایی و دستگاه واژهسازی زبان، باید با یافتن، زنده کردن یا ساختن برابرهای پارسی، آنها را جانشین وامواژههای بدخیم کرد.
پیامدهای بیسوادی بر کسی پوشیده نیست. انگارهی ایران آینده، سرزمینی با هزاران هزار انسان بیمهارت و فرهنگنیاموخته، جان و روان آدمی را میخراشد. ابوسعید ابوالخیر میگوید: «آدمی را از چهار چیز ناگزیر بود: اول نانی، دوم خُلقانی، سیم ویرانی، چهارم جانانی» (به نقل از قابوسنامه).
عباس سلیمی آنگیل: واژهی «افغان» و واژههای پیونددار با آن در شعر شاعران پیش از روزگار غزنویان دیده نمیشوند. واژهی «افغانستان»، در معنای جاینامی در هندوستان (پاکستان امروزی)، دستکم در متنهای سدهی هشتم هجری شاهد و نمونه دارد و ممکن است به پیش از سدهی هشتم هم برگردد، اما «افغانستان» در معنای امروزی، عمری کوتاه دارد. نه فقط سیستان و هرات و بلخ و بامیان و کابل و پنجشیر و… افغانستان نبودند، که حتی قندهار پشتوننشین هم افغانستان نامیده نمیشد.
گروه طالب در افغانستان در پیِ ریشهکن کردن زبان پارسی و تاراندنِ زوریِ پارسیزبانان است. شگفت آنکه سرانِ ایران و ماهانهبگیرانی که از خوانِ این زبان روزی میخورند، در برابر این بیداد خاموش ماندهاند. نباید گذاشت سرنوشتِ تلخی که بر زبان پارسی در سمرقند و بخارا رفت، در کابل و هرات دوباره شود.
کورش جنتی: جایگزین کردن واژههای بیگانه با واژگان پارسی (سَرهگرایی)، تنها از سرِ نگرانی برای «کیستی» نیست؛ که بنیادی دانشی دارد و مایهی پاسداشتِ ارجِ زبان، دریافتِ آسانتر، گسترشِ واژهسازی و پاسداری از دستور زبان پارسی میشود.
عباس سلیمی آنگیل (دبیر کارگروه آسیبشناسی پارسیانجمن): ویدئویی در رسانههای همگانی دستبهدست میشود که در آن دو کارشناس (بر من روشن نشد که در چه کاری شناسا هستند) گفتوگو میکنند و یکیشان میگوید: «هر واژهی فرهنگستان ۶۴ میلیون تومان آب خورده است!»
عباس سلیمی آنگیل: کموبیش، هیچکدام از واژههایی که خوشساخت یا ترانما نبودهاند و یا بر پایهی دستور زبان فارسی ساخته نشدهاند، بخت پذیرش و ماندگاری هم نداشتهاند. این همان نکتهی باریکتر از مویی است که واژهسازان باید آن را پیش چشم بدارند. واژههای پذیرفتهشده، بهویژه واژههایی که در آغاز بر سرشان درگیری و ناهمداستانی بود (مانند دانشگاه و دادگستری و…)، هرکدام قطبنماهایی هستند که راه درست واژهسازی را مینمایند.
پارسیانجمن: امامعلیِ رحمان، پیشوای تاجیکستان، به وزیرخانهی فرهنگ دستوری ویژه داده تا چونیِ (کیفیتِ) آموزشِ دبیرهی پارسی که تاجیکان آن را «الفبای نیاکان» میخوانند، در همهی آموزشگاههای تاجیکستان بهبود یابد. این فرمان در راستای برنامههای کلانِ تاجیکستان در راستای «پژوهش و آموزش و گسترشِ تاریخ و فرهنگِ آریایی» داده شده تا جوانانِ تاجیکستان پیوندی نزدیکتر با فرهنگ و نوشتههای کهنِ خود داشته باشند.
پارسیانجمن: نام «هرمز» در تنگه و آبخوستِ (جزیرهی) هرمز ریشه در نام «اهورامزدا» دارد و برآمده از دگرگونی این واژه در درازنای تاریخ زبانهای ایرانی (از پارسی باستان تا میانه و نو) است.
میلاد عظیمی: افراسیاب نمیخواست هیچ ردّ و نشانی از خون سیاوش بماند. میدانست که خون سیاوخش نمیخسبد؛ رونده و رویاننده است. چون بر خاک بریزد از آن گیاه خواهد رست، و آن گیاه بر خواهد داد …